Nederlands Forum over Oude Radio´s
Onafhankelijk medium voor liefhebbers en verzamelaars van oude radio´s en gerelateerde zaken

 

 

Bedrading

Overzicht   

 

 

 

(foto: Martin van der Struijs)

Bij het vroegere PTT gebruikten ze vettouw of vetgaren om kabels te binden. Ook kun je bij de betere touw speciaal zaken voor zeilboten dergelijke klossen kopen onder de noemer "betakelingsgaren". Dit touw is gelijk aan het ijzergaren echter heeft als bescherming vet om het langer te laten meegaan. Maar het bekende ijzergaren voldoet hier ook.

Maurice Hamm

Deze methode werd ook gebruikt bij het afbinden van nieuw strijkijzersnoer. Beginnen met een lusje, dan wikkelen, na voldoende wikkelen het eind door het lusje heen steken en dan het lusje langs de andere kant er onderdoortrekken. Voor de zekerheid tot slot wat aflijmen met wat Velpon. Dezelfde manier waarop je een vishaakje aan een lijn zet.

Het "ijzergaren" vind je in elke supermarkt o.a. in het Sorbo rek. Het zit op van die stervormige "rondjes" van ca 5 cm doorsnede en het is er in wit, bruin en in zwart. Dit garen is niet stuk te trekken, vandaar de naam ijzergaren.

Henk van den Broek, Rob Kroon, Philip van Apedloorn, René Engels

Om het rafelen van de veter te voorkomen is de veter afgewerkt met een "bezetting". Dat is de term die in de scheepvaart wordt gebruikt om het uitrafelen van touwen tegen te gaan. Hieronder staat e.e.a. in een paar plaatjes duidelijk aangegeven.

(afbeelding: Ed van der Weele)

Ed van der Weele


Het lijkt erg onverstandig om nog asbestdraad te willen gebruiken. Asbest is ook gewoon bij wet verboden, maar er zijn voldoende alternatieven. Een mogelijke toepassing is siliconen slang. Vergelijk dit maar met de Weller soldeerbouten die voorzien zijn van siliconen kabel tussen bout en temperatuur regeling. De hete punt brandt niet in deze kabel. Verder is er ook draad waar gevlochten steenwol omheen zit. Dit heeft een witgele kleur en kan door een leek worden gezien als asbest. Binnen gevlochten steenwolmantel bevindt zich een siliconen mantel. Daarbinnen bevindt zich de draad. Porseleinen kralen isoleren ook, maar er zitten altijd gaten tussen de kralen waar de draad komt bloot te liggen.

In de kralensnoeren hoeven niet persé gaten te zitten. Er bestaan (bestonden) kralen met een halfrond uiteinde en aan de andere zijde een dito holte. In sommige toestellen werd daar kunstig mee omgegaan, zoals bij topaansluitingen van buizen. In de versterkers van Philips met tweemaal EL51 waren de anodeleidingen zo uitgevoerd. Het staande gedeelte van de leiding was door opspannen recht en het gedeelte naar de top was "soepel". Door de vorm waren er geen kieren tussen de kralen. Isolatiekralen werden in het verleden in veel toepassingen gebruikt, zoals elektrische kacheltjes, strijkijzers etc.

Om aan dergelijke draad te komen zou je op het containerpark een oud elektrisch fornuis of een oud wafelijzer kunnen ontmantelen, dan heb je vast wel enkele meters van dat spul.

Tegenwoordig gebruikt men glaswolkous of van dat siliconeachtige rood bruine kous. Die zijn beide wel geschikt voor 400 graden Celsius. Ik heb het veel gebruikt voor warmtewalsen tot 400 graden C. Het is verkrijgbaar bij Sinus. Die maakt warmte elementen. Of bij een elektrotechnische groothandel. Er is ook hitte bestendige isolatiekous (in het wit). Deze is te krijgen in de handel in verschillende diameters maar is wel duur.

Marcel Luik, Sander Leunissen, Henk Roovers, Hugo Sneyers, Rieks de Jonge, Freddy Vercruyce

Radio Daze heeft heel veel keus in dit soort draad. 18 Gauge is 0,8 mm2, 20 Gauge is 0,5 mm2. Dit zal in Europa ook wel te koop zijn, ik weet alleen niet waar.

John Hupse

    

Het draadje verhitten met een verfstripper met een dun tuitje (pas op dat je niet de hele spoel verhit). Vervolgens het draadje met de vingers even schoon maken (is heel even heet aan de vingers). Het laat zich daarna uitstekend vertinnen. Het heeft ook het voordeel dat er geen roet van een vlammetje als vuil bijkomt en het draadje kan bijna niet verbranden.

Auke Kieffer

Ook een prima methode om gelakt koperdraad, inclusief litzedraad, blank te maken is de volgende. Wikkel van een dik stuk weerstandsdraad een spoeltje. Schroef de einden van het draad in een porseleinen kroonsteentje en sluit het geheel aan op een laagspanningstrafo. Door te experimenteren met zowel draaddikte als spanning van de trafo kun je het spoeltje roodgloeiend laten worden zonder dat het doorbrandt. Als het gloeit steek je het uiteinde van het draadje in de spoel. Als de lak verbrand is trek je het draadje terug en koel je het direct af in spiritus. Het draadje daarna afvegen met een schoon doekje of papier en je hebt een prachtig blank stukje koper dat zich prima laat vertinnen.

Jacques Hermans

Erg dunne draadjes kun je ook op een aspirine (acetyl-salicylzuur) pilletje leggen en er dan met de hete soldeerbout op drukken. De voor medicinaal gebruik ongeschikte voorloper van aspirine (salicylzuur) werkt nog beter maar is lastig te verkrijgen.

Wouter Nieuwlaat

Gelakte koperdraad kun je in gloeiend hete tin dompelen. Het is vaak al voldoende gewoon wat tin op je soldeerbout te laten smelten en daar het uiteinde van het gelakte draadje een tijdje in te houden. De lak verbrandt dan en is gemakkelijk te verwijderen, als deze al niet verdwenen is. Daarna pakt verse tin er goed op. Uiteraard wel de soldeerbout afvegen op een nat sponsje voor je weer gaat solderen. 

Henk van den Broek       

    

In de gele kleur zit zwavel verwerkt wat het verouderingsproces versneld. Door de aanwezige zwavel wordt het rubber hard; de gevolgen zijn bekend. Een mysterie is het niet, maar een verkeerde fabricage. 

Philip van Apeldoorn

De verouderde kabel kun je vervangen door gebruik te maken van de huls van een gewone kabel met massieve koperen kern. Even de huls er afstrippen (30 a 50 cm in 1 keer) en die huls over de oude bestaande schone draad schuiven. De kleur is overigens (zeer) moeilijk te bekomen omdat die niet in de installatie techniek gebruikt mag worden. 


(foto: Ben Dijkman)

 

Er is tegenwoordig ook een oranje variant op de markt. Die lijkt van 50 cm afstand sprekend op echte oliekous wat de kleur betreft. Zie foto links. Rechts de gele draad.

 

 

 

 

 

 

(foto's: Ben Dijkman)

Ben Dijkman

Als er al verschillende kleuren gebruikt zijn, dan moet je dat voornamelijk zien als een hulp voor de monteur in de fabriek, om ze makkelijker van elkaar te kunnen onderscheiden en terug te vinden op de montagetekeningen die ze gebruikten. Een echte norm was er niet voor, alleen al voor gloeistroom bijvoorbeeld worden er in verschillende radio's verschillende kleuren gebruikt. Een echte standaard is er dus niet. Over het algemeen is het wel zo dat lichte kleuren meestal een positieve spanning hebben. En vaak zie je dat zwart als nulleiding dient, terwijl rood positief is en blauw negatief. Signaaldraden kunnen allerlei kleuren hebben.

Henk van den Broek, Kees van Dijke

Een tip voor de knutselaars. Als er bij een restauratie dunne geïsoleerde koperdraadjes nodig zijn, dan kun je deze ook uit een fiets dynamo halen. Hier zitten tegenwoordig van die mooie kleine haspeltjes in. B.v. om spoeltjes mee te wikkelen.

Jan de Graaf

Vijf millimeter minder of meer gaat hier zeker niets uitmaken hoor.  Moest je nu in een FM-afstemgedeelte aan het werken zijn uiteraard wel, maar voor middengolf gaat dat geen verschil maken.

Hugo Sneyers

Werp uw oude stoffen strijkijzersnoeren niet weg. Steek ze in een bad met een kleurmiddel en zie hiernaast het resultaat.

Ideaal voor aan uw oude radio's. Ik heb hiervoor een verf gebruikt die speciaal verkocht wordt om stof te kleuren. Het betreft een klein doosje poeder dat in België in de winkels "DI" verkocht wordt voor € 2 en dat je in lauw water moet strooien. Dan de draad er 20 minuten laten in liggen. Zo een doosje is genoeg om meters draad te kleuren.

Hugo Sneyers

(foto: Hugo Sneyers)

Op de beurs is nieuw snoer te koop, dat gewoon "af fabriek" zwart weefsel heeft van buiten. Erg netjes. De binnenkabel daarvan is gewoon hypermoderne PVC draad.

Wouter Nieuwlaat

Je kunt de strijkijzer snoeren ook in oude koffie dompelen en laten opdrogen. 

Pieter de Korte

Een manier om netsnoeren te maken zonder je vingers vuil te maken: je neemt een gewoon rond netsnoer van 2x 0,75 draaddikte. Soepele kabel natuurlijk. Je koopt een stel schoenveters van 3m lengte in de kleur die je zelf wilt. Je knipt er de verstevigde uiteinden af en je schuift de schoenveter over het netsnoer, de uiteinden afbinden tegen het uitpluizen, en klaar is kees. Ik vind dat je het verschil niet kunt zien t.o.v. de originele. Een strijkijzerdraad vind ik te dik en je zit altijd met die aardingsdraad die er teveel in zit. Zie ook bij "luidsprekers".

Frans Raes

Je hebt ook strijkijzerdraad die niet zo dik is en geen aardingsdraad heeft (zie foto).

 

Hugo Sneyers 

 

(foto: Hugo Sneyers)

Wat ik wel eens heb gedaan is even warm maken met een föhn. Het ging hierbij om van die oliekous. Als het warm wordt dan gaat het makkelijker van elkaar af.

Roland Huisman

Ik heb oliekous destijds om het terug soepel te maken bespoten met Contact 60.

Steven Baert

Ook menig draad is vergaan. Bij Multimate gevonden installatiedraad met eigenlijk een foute kleur bruin. Is een beetje geel/bruin en maar wel toepasbaar voor mijn probleem. Hieronder een klein stukje draad, maar ook de wat langere heb ik opnieuw voorzien van isolatie en afscherming.

 

Onderstaand het sloopchassis en het gerestaureerde chassis.

(afbeeldingen: Maurice Hamm)

Maurice Hamm
 

(afb.: Chris Dagelet)

Hierboven een foto van dezelfde radio; inmiddels gerestaureerd. Oliekous heb ik gevonden bij een elektromotoren wikkelaar. 

Chris Dagelet


Moderne draad kun je een historische radio niet aandoen. Als compromis trek ik nog wel eens de aders uit een oud rubber snoer. Van stofzuigers, oude straalkachels e.d. Meestal beige rubber en zwarte rubber aders. In mijn Philips 932A zaten diverse totaal vergane zwarte rubber draden. Dit replicadraad is niet van "echt" te onderscheiden zo mooi. Maar goed, het is dan ook al weer minstens 30 jaar oud.

Nico den Haak

De slechte bedrading kun je netjes overtrekken met oliekous die op o.a. ruilbeurzen te verkrijgen is. 

Nico den Haak

Wat ik altijd doe met de bedrading, is wat ouder vergeeld PVC tweelingsnoer splitsen, mat schuren en monteren. Bruin en zwart tweelingsnoer opschuren geeft, mits je het nodig hebt, echt een zeer goed resultaat.

Jos Mulder

Zelf gebruik ik zoveel mogelijk oude draden uit sloopchassis, wanneer deze binnenwerken enkel nog geschikt zijn voor onderdelen. Je krijgt een mooi authentiek resultaat. Zo heb ik ook mijn Philips V6A gedaan. Bij dit toestel moest ongeveer 20% van de draden vervangen worden. Dan red je het wel met enkele losse draden. Juist bij deze radio is het extra belangrijk. Alle draden zijn tenslotte zo open en bloot zichtbaar. Wanneer alle bedrading in je 655A is vergaan word het lastiger. Bij ARP in Tilburg (staat ook in Driebergen) (zie ook bij winkel op Tips & Trucs), hebben ze wel leuke bruikbare rolletjes draad in zacht okergeel. Het is wel wat dunner, maar in noodgevallen kan het uitstekend.

Nico den Haak

Je zou oud stofzuiger snoer of iets dergelijks kunnen gebruiken. Dit zijn snoeren met een rubberen mantel. Tja blauw en bruin, soms oude met ook nog aarde (geel of grijs). Je moet een beetje mazzel hebben. Je kunt ze soms vinden op de rommelmarkt in een bak oude snoeren. Als je pech hebt hangt er nog een oude stofzuiger aan... Al het andere zou ik afraden, ziet veel te nieuw uit.

Maurice Hamm

Installatie draad kun je perfect dof maken met een doekje thinner, wel even handschoenen en buiten staan. Maar het effect is perfect, alle glans en eventuele opdruk is eraf.

Erik van Kollenburg

Afhankelijk van de spanning die uit de megger komt zal de megger een betrouwbaarder meting van de isolatiewaarde geven dan de enkele volts die een universeelmeter afgeeft. Oude snoeren met rubber of katoen isolatie kun je er prima mee testen. Als de megger gelijkspanning afgeeft kun je er ook condensatoren mee testen om de lekweerstand te meten.

Ed van der Weele

Haal bij de schoenenzaak lange zwarte veters voor hoge schoenen. Knip de eindstukjes er van af, trek de draden erdoor met een massief stukje draad en klaar ben je. Ziet er perfect uit.

Herm Willems

In de twintiger jaren werd gewikkeld netsnoer gebruikt. Dit kun je als volgt namaken. Gebruik een vaste draaibron, zoals links op de tekening aangegeven (b.v. een boormachine). De twee draden naast elkaar houden en met een "loper" of "klos" bepaal je dan zelf hoe strak het voorste geheel in elkaar gedraaid word. Door langzaam de "loper" naar achteren te bewegen verdeel je de twist mooi gelijkmatig over het gehele koord.

(tekening: Ben Dijkman)

De losse uiteinden rechts kun je gewoon in de hand houden en steeds verder naar achteren lopen. Je zou ook die uiteinden over een katrolletje laten lopen met een contra gewicht eraan zodat het draad altijd een weinig gespannen staat. Let daarbij wel op dat getwist draad korter wordt en dus het contragewicht voldoende naar boven en naar beneden moet kunnen bewegen. De draaibron moet natuurlijk wel op elk door jou gewenst tijdstip uitschakelbaar zijn, dus met een afstandsbediening o.i.d..

Ben Dijkman

Terug naar de inhoudsopgave